Hoofdmenu openen

Mechelen Mapt β

Wijzigingen

Cornelius Franciscus Nelis

2.672 bytes toegevoegd, 19 januari
Algemeen nazicht met aanvullingen, kleine correcties en afwerking, (2). Bibliografie, Literatuur, Externe links en de laatste Bronnen vergen nog verdere afwerking.
{{Translation|18th century ecclesiastic and statesman from Mechelen}}
'''Cornelius Franciscus''' (of '''Corneille-François''' of '''Cornelis Franciscus''', zelden '''Corneel Frans''') '''Nelis''' (of later ook '''de Nelis''' of '''de Nélis'''), geboren te [[Mechelen]] op 4 of 5 juni 1736 en overleden te [[wp:Camaldoli (Poppi)|Camaldoli]] nabij [[wp:Florence (stad)|Florence]] op 21 augustus 1798, was een [[wp:Filosoof|filosoof]], de laatste [[wp:Bisdom Antwerpen|bisschop van Antwerpen]] in de periode van het [[wp:Ancien Régime|Ancien Régime]] en een [[wp:Staatsman|staatsman]] in de [[wp:Zuidelijke Nederlanden|Zuidelijke Nederlanden]].
==Biografie==
===Mechelen===
Cornelius Franciscus werd op 5 juni gedoopt in de Mechelse [[Sint-Romboutskathedraal]] als zoon van Cornelius/Cornelis/Corneel/Corneille Nelis/de Nélis, advocaat bij de [[Grote Raad van Mechelen]] en [[wp:Griffier|griffier]] van het land van [[Mechelse rand#Grimbergen|Grimbergen]], en Theresia Walschaerts.<ref name="NBW1">{{Citeer web|url=http://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nbwv/#source=4&page=312&accessor=accessor_index&view=imagePane|titel=Nelis, Cornelis Franciscus de|auteur=Price, W.J.|werk=Nationaal Biografisch Woordenboek - deel&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;4 <span style="font-style:normal;">col. &#8202;&zwj;&#8202;&zwj;609-625</span>|uitgever=Koninklijke Vlaamse Academiën van België, Brussel (1970)|accessdate=2020-01-20 — Net boven de naam van de auteur (Prof. Dr., archivaris aan het Aarts&shy;bis&shy;schop&shy;pe&shy;lijk Archief van Portland, Oregon, U.S.A., cf. p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;VII), staat in de li&shy;te&shy;ra&shy;tuur&shy;lijst ook zijn naam bij ''twee'' werken die elders toe&shy;ge&shy;schre&shy;ven worden aan ene Prick, W[illy] J. [H.]. (col.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;625), vgl. [[#Literatuur|Literatuur]] hierboven}}</ref> Na een opleiding in de er nog immer naar geheten [[Schoolstraat]] aan de (ook Grote of Publieke of Latijnse School genoemde) Grootschool, het college der '[[oratoren]]', ging C.F. in [[wp:Leuven|Leuven]] studeren. Op zijn 17e <span title="De Artes was de voorloper van de huidige faculteiten Letteren en Wetenschappen, een soort polyvalente kandidaatsopleiding onderverdeeld in trivium (grammatisch-literair-filosofische vorming) en quadrivium (kosmologie, geometrie, rekenkunde, muziek). Een magisterdiploma in de Artes gaf toegang tot de hogere faculteiten (geneeskunde, godgeleerdheid, kerkelijk of [verouderd] burgerlijk recht) en de uitblinker op de eerste plaats kon rekenen op een zeer aardige academische, kerkelijke en/of politieke carrière.">primus in de Artes</span>, vond in zijn geboortestad een heuse [[Cavalcade#Primus_van_Leuven|cavalcade te zijner ere]] plaats.<ref>{{Citeer web
|url=http://books.google.be?hl=nl&id=6VcVAAAAQAAJ&printsec=frontcover
|titel=Cavalcade ende triumph-waegens ... Cornelius Franciscus Nelis ... Eersten van Loven ... Publieke Schole van Mechelen ... 't Oratorie
===Bisschop en politicus===
Na Gedurende wat men wat later het ''Ancien Régime'' zou noemen, was er nog geen strikte [[wp:Scheiding van kerk en staat|scheiding tussen kerk en staat]] en na een achttiental jaren te Doornik en Brussel werd hij opgeroepen tot Nelis, op voordracht van keizer [[wp:Keizer Jozef II|Jozef II]], [[wp:Bisdom|bisschop]] van Antwerpen (1785&#8202;–1794, ''in absentia'' tot overlijden in 1798)<ref name="CH1" /><ref name="DS1" />. Gedurende wat men wat later het ''Ancien Régime'' zou noemen, was er nog geen strikte [[wp:Scheiding van kerk en staat|scheiding tussen kerk en staat]] en monseigneur Monseigneur de Nelis bleek zich echter verrassend krachtig te verzetten , vooreerst op gebied van onderwijs, tegen de nochtans vooruitstrevende maar tevens de staatsmacht versterkende hervormingspolitiek van keizer [[wp:Keizer Jozef II|Jozef II]]de kordate Oostenrijker. In 1789 steunde hij de bisschop binnen het monsterverbond van clerus, aristocratie en burgerij de meer progressieve en democratische [[wp:Vonckisten|vonckistische strekking]] in de vorming van het patriottenleger onder [[wp:Jan Andries vander Mersch|luitenant-generaal Van der Meersch]]. Diens [[wp:Slag bij Turnhout (1789)|overwinning bij Turnhout]] op de keizerlijke strijdkrachten bracht tijdens de [[wp:Brabantse Omwenteling|Brabantse Omwenteling]] de republiek der [[wp:Verenigde Nederlandse Staten|Verenigde Nederlandse Staten]] teweeg onder [[wp:Hendrik van der Noot|Hendrik van der Noot]], die als één van de voornaamste Brabantse grootgrondbezitters&#8202;&zwj;<ref>{{Citeer web|url=http://www.burchten-kastelen.be/provincies/limburg/026%20Kasteel%20van%20Duras/Kasteel%20van%20Duras.html<!--alernatief: http://www.vilters-vanhemel.be/limburg_sint-truiden_kasteel_Duras.html-->
|werk=Langs burchten en kastelen
|titel=Het kasteel van Duras
|uitgever=Belgische Burchten en Kastelen<!--indien alternatieve url: Eric Vilters &amp; Eveline Vanhemel-->
|accessdate=2020-01-14
}}</ref> tot de conservatieve '[[wp:Statisten|staatse]]' tegenhangers hoorde. De akte die er de grondwet van ging worden werd door de bijeengeroepen [[wp:Staten-Generaal van de Nederlanden#Staten-Generaal in de Zuidelijke Nederlanden|Staten-Generaal]] aangenomen; Nelis had die tekst geredigeerd en werd verkozen tot president maar wist relatief weinig invloed uit te oefenen.
Hij zag spoedig in dat het fout zou lopen en negotieerde ondernam een verzoeningspoging met de OostenrijkersJozefs recente opvolger, [[wp:Keizer Leopold II|Leopold II]]. Het onafhankelijke avontuur liep al eind 1790 finaal spaak. Nog voor de zomer nodigde hij als hoofd van een afvaardiging van de [[wp:Staten van Brabant|Staten van Brabant]], te [[wp:Bonn|Bonn]] de opnieuw erkende landvoogden [[wp:Albert Casimir van Saksen-Teschen|Albert Casimir van Saksen-Teschen]] en zijn eega [[wp:Maria Christina van Oostenrijk (1742-1798)|aartshertogin Maria Christina]] uit; het oude vertrouwen herwon hij echter niet.<ref name="TV1">{{Citeer web
|url=http://www.numisbel.be/1920_5.pdf
|format=Pdf
|uitgever=Bert Bakker, Amsterdam (2009); online: <span title="Vrije Universiteit Brussel">VUB</span>
|accessdate=2020-01-16
}}</ref> In juli 1793 verontschuldigde hij zich voor zijn revolutionaire rol nog bij de nieuwe nieuwste keizer [[wp:Keizer Frans II|Frans II]] — overigens de laatste van het [[wp:Heilige Roomse Rijk|Heilige Roomse Rijk]].<ref>&bull; Hildebrand, p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;II. Onder Oostenrijk – E. De Brabantse omwenteling. ''[http://theo.kuleuven.be/en/research/research_units/ru_church/ru_church_capuchins/full-texts-1/hildebrand/nederlanden/hildebrand-10-1.pdf De kapucijnen in de Nederlanden en het prinsbisdom Luik - deel X eerste stuk: Einde en nieuw begin]'' p.&#8202;&zwj;186-212 (inz. 192-209). Archief der kapucijnen, Antwerpen (1956). <small>Nagezien 2020-01-16: "bij de nieuwe keizer Frans II" op "19 Juli 1791" is fout: Hildebrands bron De Ram 'Synopsis (etc.)' stelde 19 juli 1793 en Frans II was pas sinds juli 1792 keizer.</small><br />&bull; De Ram, Pierre François Xavier. [http://books.google.pt/books?id=4XY0AAAAMAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Synopsis Actorum Ecclesiae antverpiensis et ejusdem dioeceseos status (etc.)] p.&#8202;&zwj;101-102. Hayez, reg. Acad. Typographus, Bruxellis (1856). <small>Nagezien 2020-01-16.</small></ref>
===In onmin===
In Frankrijk kreeg de omwenteling meer succes en bij [[wp:Eerste Coalitieoorlog|die revolutionaire krachten]] had Nelis het pas goed verkorven. Zo werd hij mikpunt van de [[wp-fr:Théophilanthropie|theofilantrope&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>fr<small>)</small></sup>]] 'commissaris van de uitvoerende macht' te Brussel [[wp-fr:Pierre-Jean-Baptiste Chaussard|'Publicola' Chaussard&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>fr<small>)</small></sup>]]. De al naar Zwitserland uitgeweken [[wp:Augustin de Lestrange|abt uit Soligny-la-Trappe]] zond monniken naar Canada om daar de bedreigde orde verder te zetten maar de onlusten beletten hun verscheping en zouden hen naar [[wp:Westfalen|Westfalen]] afleiden; inmiddels had Nelis de abt overhaald om een delegatie in zijn [[wp:bisdom|diocees]] te laten, waardoor in 1794 op het dankzij bisschoppelijke aansporing door gegoede burgers geschonken landgoed ''&zwj;'Nooit Rust'&zwj;'' een trappistenpriorij ontstond. Hoewel haar stichters al na zes weken moesten vluchten, zouden ze [[wp:Elba#Napoleon|na Napoleons hoogdagen]] terugkeren; in 1836 werd het de [[wp:Abdij van Westmalle|''abdij'' van Westmalle]].<ref>{{Citeer web
|publisher=Presses universitaires de Rennes; online: OpenEdition
|accessdate=2020-01-14
}}<!--alternatieve url:http://www.academia.edu/11778719/La_sc%C3%A9nographie_des_pr%C3%A9faces (dan met p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;... i.p.v. nos.&#8202;&zwj;14-15)--></ref> — in het Zwitserse [[wp:Zürich (stad)|Zürich]], naar [[wp:Bologna|Bologna]] en Rome. Toen amper twee jaar later Napoleon de <span title="Rome">Eeuwige Stad</span> naderde om er de [[wp:Romeinse Republiek (1798-1799)|Romeinse Republiek]] te vestigen, vond de bisschop in feitelijke ballingschap uiteindelijk rust in de hoofdabdij van de <span title="Dit is de toenaam naar de witte pij van de 'Ordo Camaldulensium', naar de locatie (oorspronkelijk 'Campus Maldoli' geheten) van de door Sint-Romualdus van Ravenna [niet Sint-Rumoldus want dat was Rombout, de patroon van Mechelen] in het tweede decennium van de 11e eeuw gestichte eerste abdij van zijn vrij kleine orde. Ze bleef zonder kloosters in de Lage Landen: '&zwj;'witte paters'&zwj;' daar zijn cisterciënzers [inclusief 'trappisten'] (eveneens volgelingen van Benedictus), norbertijnen of dominicanen [o.m. te Mechelen ook predikheren geheten].">witte benedictijnen</span> te Camaldoli in [[wp:Toscane|Toscane]]; al vrij spoedig werd het de eeuwige, ten gevolge <span title="De toenmalige term 'hydropisie' kon op verscheidene soorten vochtophopingen slaan.">een soort oedeem</span>.<ref name="TV1" /> De [[wp:sedisvacatie|zetel bleef vacant]] tot het bisdom Antwerpen in 1801 werd opgeheven en door het Mechelse opgeslokt (uitgezonderd de [[wp:Decanaat|decanaten]] <span title="Ook staatkundig: Het eeuwen eerder van de baronie Breda afgesplitste markizaat Bergen op Zoom werd in 1801 door de Bataafse Republiek opgekocht en ook de baronie was daarin gevallen."><!--1801 'Bataafs Gemenebest', 1802 'Bataafs Brabant'-->Bergen op Zoom en Breda</span>),<ref><span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> [http://books.google.be/books?id=yR8PAAAAQAAJ&pg=PA347&lpg=PA347&dq=Corneille-François+de+Nélis&source=bl&ots=3uZJpgRdK_&sig=8Ng9vJvLmnmlaTCbYvcJ0HuF_tc&hl=nl#v=onepage&q&f=false Dix-huitième évêque d'Anvers, Corneille-François de Nelis]. ''Précis historique du ci-devant évêché d'Anvers''. ''Almanach du clergé catholique romain des Pays-Bas - 3e anneé'' p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;347-351. Hayez, Bruxelles (1824); online: Google Books. <small>Nagezien 2020-01-17.</small></ref> wijl de aartsbisschop aldaar, [[wp:kardinaal|kardinaal]] von Frankenberg, werd opgevolgd door [[wp:Jean-Armand de Roquelaure|Jean-Armand de Bessuéjouls de Roquelaure]], wiens bisdom van [[wp:Senlis (Oise)|Senlis]] eveneens was afgeschaft. Het Antwerpse zou pas eind 1961 heropgericht worden.
===Postuum===
==Varia==
*Jan Roegiers (1944-2013), oud-hoofdbibliothecaris van de <span title="Katholieke Universiteit Leuven">KU Leuven</span>, noemde C.F. Nelis ''"de enige interessante filosoof die Leuven in de achttiende eeuw heeft voortgebracht"''.
*De Mechelse [[wp:Pomologie|pomoloog]] ridder [[Jan Karel Nelis|Jan Karel [de] Nelis]], tevens politicus, was een jongere broer halfbroer van C.F.uit het tweede huwelijk van hun vader met Barbara van Slabbeek.<ref name="NBW1" />
==Bibliografie==
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> Une lettre napolitaine de Corneille-François Nelis. ''<span title="Bulletin de l'Institut historique belge de Rome">B.I.H.B.R.</span> - 25'' p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;221-241 (1949)<ref name="VT476" />
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> Corneille-François Nelis et Jean-Baptiste Bodoni. ''De Gulden Passer - 30'' p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;85-110. (1952)<ref name="VT476" />
*Correspondentie van 11 januari 1792 tussen [[wp:Edmund Burke|Edmund Burke]] en Corneille-François Nelis, gepubliceerd in <span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(en)</span> ''Burke, Edmund; Marshall, Peter James (ed.); Woods, John A. (ed.). The correspondence of Edmund Burke - Vol. &#8202;&zwj;&#8202;&zwj;7 - January 1792&#8202;-&#8202;August 1794''. Cambridge University Press (1968)<ref><span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(en)</span> Lowe, Barbara et al. (compilers). [http://books.google.be/books?id=EX0jsDW70BEC&pg=PA96&lpg=PA96&dq=Corneille-François+de+Nélis&source=bl&ots=0LAexwLfwp&sig=x-KTGLxndHw7ZPUEHzlfjeyJ37I&hl=nl#v=onepage&q&f=fals An alphabetical list of the correspondences]. ''The correspondence of Edmund Burke - Vol. &#8202;&zwj;&#8202;&zwj;10 - Index'' p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;96. Cambridge University Press; University of Chicago Press (1978). - '&zwj;'Antwerp. Corneille-François Nelis, Bishop of – 1792 Jan 11 &middot; EB fr &middot; A'&zwj;'. <small>Nagezien 2019-12-31.</small></ref>
====Dagboeken====
*De Clercq, Carlo (ed.). Twee dagboeken van Cornelius Franciscus Nelis, laatste bisschop van Antwerpen (d. 1798). Bracke-Van Geert, Wetteren (1937)<ref name="WC1" />
==Literatuur==
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> Staes, pP.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;Annuaire de l'Université catholique de Louvain, 18-28 p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;229-247.
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> De Stassart, Annuaire de l'Académie royale de Belgique XIX p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;91-107. (1853)
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> Piot, C. Corneille-François de Nélis 1736-1798. ''Biographie nationale, XV'' col. 568-583 (1899)
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> [[#Bronnen|<span title="Zie opmerking bij 'Price, W.J.' in Bronnen hieronder"> Prick, Willy J.H.</span>]]. C. F. de Nélis, un homme d’Eglise libéral au Siècle des Lumières. (1942)
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> De Clercq, Carlo. Portraits de l'évêque C.F. Nelis et iconographie de ses oeuvres. ''Revue belge d'archéologie et d'histoire de l'art 19'' p.&#8202;&zwj;155-167. Académie Royale d'Archéologie de Belgique (1950)<ref name="WC1" />
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> [[#Bronnen|<span title="Zie opmerking bij 'Price, W.J.' in Bronnen hieronder"> Prick, Willy J.H.</span>]]. Corneille-François de Nélis, 18e et dernier évêque d' Anvers (1785-1798) - Un évêque Humaniste humaniste et homme d'action à la fin de l'ancien régime. Publications universitaires, Louvain (19551954)<ref>&bull; [http://openlibrary.org/works/OL10768954W/Corneille-François_de_Nelis_18e_et_dernier_évêque_d'Anvers_1785-1798_un_évêque_humaniste_et_homme_d'actioǹ_a_la_fin_de_l'ancien_régime 'Corneille (etc.)' by Willy J. H Prick]. Open library. <small>Nagezien 2020-01-19.</small><br />&bull; [http://www.rbph-btfg.be/dowload_PDFs/BGB_1952-59.php Bibliografie van de geschiedenis van België 1952-1959](Pdf 48&nbsp;MB). <span title="Belgisch Tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis">BTFG</span>; online: Persée. <small>Nagezien 2020-01-19.</small></ref>
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> De Clercq, Carlo. Les oeuvres imprimées de Corneille-François de Nélis. (1955).<ref>[http://books.google.com/books/about/Les_oeuvres_imprimées_de_Corneille_Fran.html?id=BqHWcQAACAAJ Les oeuvres imprimées de Corneille-François de Nélis]</ref>
*De Clercq, Carlo. De laatste tien levensjaren van bisschop C.F. Nelis. a) ''Sacris Erudiri X'' p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;238-297. (1958)<ref>[http://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1960_num_38_4_2343 Bibliografie van de geschiedenis van België – 1959]. ''Belgisch tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis - 38-4'' p.&#8202;&zwj;1168. (1960); online: Persée. <small>Nagezien 2020-01-18.</small></ref>; b) (2e vermeerderde druk). Centrum voor historisch onderzoek, Antwerpen (1963)<ref name="WC1" /><ref>[http://www.cageweb.be/cageweb-view?q=%22NELIS%22&start=0&filter=&sort= Cageweb]</ref>
*Devolder, Jacques. Algemene bibliografie van publicaties, uitgegeven in de Zuidelijke Nederlanden. (2003) — vermeldt C.F. Nelis&#8202;&zwj;<ref>[http://books.google.be/books?id=ESZI1o_Db9gC&pg=PA293&lpg=PA293&dq=Corneille-François+de+Nélis&source=bl&ots=jz8ZBC1kiT&sig=UCUQSLvzb7onXfRqMi1BnWXCie8&hl=nl#v=onepage&q&f=false Algemene bibliografie]</ref>
*Zie ook [[#Externe links|Externe links]].
==Externe links==
*<span style="font-size:0.95em;font-weight:bold;color:#555;">(fr)</span> [[wp:Félix Victor Goethals|Goethals, Félix Victor]]. [http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/goToPage/bsb10732702.html?pageNo=250 De Nelis]. ''Lectures relatives à l'histoire des sciences, des arts, des lettres, des moeurs et de la politique en Belgique, et dans les pays limitrophes&nbsp;: commencées en 1818 et publiées en 1837 - tome 3'' p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;240-268. Edition auteur (impr. C.-J. De Mat), Bruxelles (1838); online: <span title="Bayerische StaatsBibliothek">BSB</span> digital, <span title="Münchener DigitalisierungsZentrum">MDZ</span> Digitale Bibliothek. <small>Nagezien 2020-01-18, incl. [http://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10732702_00007.html volledige titelpagina]— "les universités d'Osnabourg et de..." (p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;261): Osnabruck had noch in Nelis' noch in Goethals' tijd een hogeschool; allicht de nabije in 1780 heropgerichte [[wp-de:Westfälische Wilhelms-Universität Münster|universiteit van Münster&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>*[http:de<small>)</small></searchsup>]].ugent.be</meercat/x/all?q=%22De+Nelis%2C+Corneille+François%2C+1736-1798%22 Universiteitsbibliotheek Gent]small>
*Van Sluis, Jacob. [http://images.tresoar.nl/download/letterhoeke14.pdf Bisschop Nelis, Bodoni] (Pdf). ''Letterhoeke - jg.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;5 nr.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;3'' p.&#8202;&zwj;14-15. Tresoar, Leeuwarden (2009)
*{{Citeer web|url=http://digistore.bib.ulb.ac.be/2009/a035_1977_004_f.pdf|format=Pdf|title=l'Activité scientifique de l'Académie impériale et royale des Sciences et des Belles-Lettres de Bruxelles 1772–1794|language=fr|author=Marx, Jacques|page=49-61|work=Mortier, Roland (éd); Hasquin, Hervé (éd). Bruxelles au XVIIIe siècle ''in'' Etudes sur le XVIIIè siècle - vol.&#8202;&zwj;IV|publisher=Editions de l'université, Bruxelles (1977); online: <span title="Université Libre de Bruxelles">ULB</span>|accessdate=2020-01-20}}*Wils, Lode. [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/rbph_0035-0818_2005_num_83_2_7266_t1_0612_0000_1?_Prescripts_Search_tabs1=standard& Bespreking van ''dissertatie van Koll, Johannes. 'Die belgische nation' – Patriotismus und Nationalbewusztsein in den Südlichen Niederlanden im späten 18. Jahrhundert. (1999)'']. ''Belgisch tijdschrift voor Filologie en Geschiedenis - 83-2'' p.&#8202;&zwj;&#8202;&zwj;612. (2005); online: Persée. <small>Nagezien 2019-12-31.</small>
*Zie ook [[#Bronnen|Bronnen]].
===Beeldbank===
Controleur, bureaucraten, controlegebruikers, emailconfirmed, phantom, rollback, beheerders
13.453
bewerkingen