Hoofdmenu openen

Mechelen Mapt β

Wijzigingen

Cornelius Franciscus Nelis

1.186 bytes toegevoegd, 14 januari
Biografie ingedeeld; bibliografie al wat meer info.
==Biografie==
===Mechelen===
Cornelius Franciscus werd op 5 juni gedoopt in de Mechelse [[Sint-Romboutskathedraal]] als zoon van Cornelius/Cornelis/Corneel/Corneille Nelis/de Nélis, advocaat bij de [[Grote Raad van Mechelen]] en [[wp:Griffier|griffier]] van het land van [[Mechelse rand#Grimbergen|Grimbergen]]. Na een opleiding in de er nog immer naar geheten [[Schoolstraat]] aan de (ook Grote of Publieke of Latijnse School genoemde) Grootschool, het college der '[[oratoren]]', ging C.F. in [[wp:Leuven|Leuven]] studeren. Op zijn 17e <span title="De Artes was de voorloper van de huidige faculteiten Letteren en Wetenschappen, een soort polyvalente kandidaatsopleiding onderverdeeld in trivium (grammatisch-literair-filosofische vorming) en quadrivium (kosmologie, geometrie, rekenkunde, muziek). Een magisterdiploma in de Artes gaf toegang tot de hogere faculteiten (geneeskunde, godgeleerdheid, kerkelijk of [verouderd] burgerlijk recht) en de uitblinker op de eerste plaats kon rekenen op een zeer aardige academische, kerkelijke en/of politieke carrière.">primus in de Artes</span>, vond in zijn geboortestad een heuse [[Cavalcade#Primus_van_Leuven|cavalcade te zijner ere]] plaats.<ref>{{Citeer web
|url=http://books.google.be?hl=nl&id=6VcVAAAAQAAJ&printsec=frontcover
}}</ref>
===Leuven===
Tijdens zijn hogere studie aan de [[wp:Faculteit (onderwijs)|faculteit]] [[wp:Theologie|theologie]], die tot zijn [[wp:Licentiaat|licentiaat]]sgraad zou leiden in 1760 — het jaar ook van zijn [[wp:Priester#Katholieke Kerk|priester]]wijding door [[wp:Johann Heinrich von Frankenberg|von Frankenberg]], [[wp:Aartsbisdom Mechelen|aartsbisschop van Mechelen]],<ref name="CH1"><small style="color:#666;"><small>(</small><span style="font-weight:600;">en</span><small>)</small></small> [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bnelis.html Bishop Corneille-François de Nélis]. Catholic hierarchy. <small>Nagezien 2020-01-06.</small></ref> genoot Nelis al gauw de aandacht van de pas aangestelde koninklijk commissaris voor de hervorming van de universiteit [[wp:Patrice François de Neny|Patrice François de Neny]]. In 1757 benoemde <span title="het toenmalige stadsbestuur">het magistraat</span> van Nelis' thuisstad de student tot president van het [[wp-en:List of colleges of Leuven University|Mechels college&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>en<small>)</small></sup>]] in de oude (katholieke) [[wp:Universiteit Leuven (1425-1797)|Universiteit Leuven]] en bij deze laatste werd hij aangesteld tot [[wp:Bibliothecaris|bibliothecaris]] op 1 februari 1758, een maand nadat de Neny hoofd-president van de [[wp:Geheime Raad|Geheime Raad]] was geworden. De Neny bezorgde hem ook een fatsoenlijk inkomen door hem te laten benoemen tot [[wp:kanunnik|kanunnik]] aan de Sint-Pieterskerk te Leuven. Zijn steun liet Nelis toe het niveau van de bibliotheek op te tillen en de universitaire drukkerij op te richten.<ref>{{Citeer web
|url=http://www.arts.kuleuven.be/geschiedenis/onderzoek/historische-situering
|uitgever=Onderzoekseenheid Geschiedenis <span title="Katholieke Universiteit Leuven">KU Leuven</span>
|accessdate=2020-01-01
}}</ref><ref group="N">De huidige 'Universitaire Pers Leuven' onder de vlag van de <span title="Katholieke Universiteit Leuven">KU Leuven </span> werd evenwel pas in 1971 opgericht.</ref>
===Onderwijshervormer===
De toen opbloeiende natuurwetenschappen verdienden vanuit zijn theologisch gegronde filosofische overtuiging meer academische geestdrift. Geconfronteerd met achterhaalde praktijken in de Leuvense universiteit, met haar <span title="Er mocht van rechtswege geen andere universiteit komen">alleenrecht in de Oostenrijkse Nederlanden</span>, werd Nelis betrokken bij plannen tot oprichten van een [[wp:Academie|academie]] in Brussel om alzo de jeugd modern opgevatte hoge studies te bieden, wat door de burgerlijke overheid zeer geapprecieerd werd maar door Leuven zo weinig, dat hij op 22 juli 1765 een heenkomen vond in een kanonnikaat aan de kathedraal van [[wp:Doornik|Doornik]] — met als extra voordeel een verdrievoudigd inkomen. Hij verhuisde pas in 1767 en zijn bibliothecarispositie gaf hij het volgende jaar op; vanaf toen noemde hij zich '&zwj;(''<span title="Naast de hoofdbetekenis 'abt' werden van in de 18e eeuw ook aan de tonsuur (kaal kroontje) herkenbare seculiere clerici (geestelijken die onder de andere mensen leven) in het Frans abbé genoemd; sinds het laatste kwart van de 20e is dat minder gebruikelijk.">abbé</span>'') ''de'' Nelis'. In 1769 werd hij lid van de toen opgerichte ''Société littéraire'', die in 1772 ''Académie impériale et royale des Sciences et des Belles-Lettres de Bruxelles'' werd.<ref>{{Citeer web
|url=http://www.dbnl.org/tekst/geyl001gesc01_01/geyl001gesc01_01_0048.php
}}</ref>
===Bisschop en politicus===Na een achttiental jaren te Doornik werd hij opgeroepen tot [[wp:Bisdom|bisschop]] van Antwerpen (1785&#8202;–1794, ''in absentia'' tot overlijden in 1798)<ref name="CH1" /><ref name="DS1" />. Gedurende wat men wat later het ''Ancien Régime'' zou noemen, was er nog geen strikte [[wp:Scheiding van kerk en staat|scheiding tussen kerk en staat]] en monseigneur de Nelis bleek zich krachtig te verzetten tegen de nochtans vooruitstrevende maar tevens de staatsmacht versterkende hervormingspolitiek van keizer [[wp:Keizer Jozef II|Jozef II]]. In 1789 steunde hij binnen het monsterverbond van clerus. , aristocratie en burgerij de meer progressieve en democratische [[wp:Vonckisten|vonckistische strekking]] in de vorming van het patriottenleger onder [[wp:Jan Andries vander Mersch|kolonel Van der Meersch]]. Diens [[wp:Slag bij Turnhout (1789)|overwinning bij Turnhout]] op het keizerlijke leger bracht tijdens de [[wp:Brabantse Omwenteling|Brabantse Omwenteling]] de republiek der [[wp:Verenigde Nederlandse Staten|Verenigde Nederlandse Staten]] teweeg onder [[wp:Hendrik van der Noot|Hendrik van der Noot]], die als één van de voornaamste Brabantse grootgrondbezitters&#8202;&zwj;<ref>{{Citeer web
|url=http://www.burchten-kastelen.be/provincies/limburg/026%20Kasteel%20van%20Duras/Kasteel%20van%20Duras.html<!--http://www.vilters-vanhemel.be/limburg_sint-truiden_kasteel_Duras.html-->
|werk=Langs burchten en kastelen
}}</ref>
===In onmin===
In Frankrijk kreeg de omwenteling meer succes maar ook bij [[wp:Eerste Coalitieoorlog|die revolutionaire krachten]] had Nelis het verkorven. Zo werd hij mikpunt van de [[wp-fr:Théophilanthropie|theofilantrope&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>fr<small>)</small></sup>]] 'commissaris van de uitvoerende macht' te Brussel [[wp-fr:Pierre-Jean-Baptiste Chaussard|'Publicola' Chaussard&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>fr<small>)</small></sup>]]. De al naar Zwitserland uitgeweken [[wp:Augustin de Lestrange|abt uit Soligny-la-Trappe]] zond monniken naar Canada om daar de bedreigde orde verder te zetten maar de onlusten beletten hun verscheping en zouden hen naar [[wp:Westfalen|Westfalen]] afleiden; inmiddels had Nelis de abt overhaald om een delegatie in zijn [[wp:bisdom|diocees]] te laten, waardoor in 1794 op het dankzij bisschoppelijke aansporing door gegoede burgers geschonken landgoed ''&zwj;'Nooit Rust'&zwj;'' een trappistenpriorij ontstond. Hoewel haar stichters al na zes weken moesten vluchten, zouden ze [[wp:Elba#Napoleon|na Napoleons hoogdagen]] terugkeren; in 1836 werd het de [[wp:Abdij van Westmalle|''abdij'' van Westmalle]].<ref>{{Citeer web
|url=http://www.lannoo.be/sites/default/files/books/issuu/9789401420587.pdf
}}</ref> De oorlogshandelingen dwongen ook Nelis te emigreren: in 1794 slechts tot [[wp:Gewest Holland|Holland]]<!--Van de paar geraadpleegde bronnen noemt de ene slechts Leiden en de andere slechts Amsterdam--> doch toen daar iets later de [[wp:Bataafse Republiek|Bataafse Republiek]] in het verschiet bleek, met pauzes bij de Duitse [[wp:Universiteit van Göttingen|universiteit van Göttingen]] en bij de filosoof en vertaler van een zijner werken naar het Duits [[wp:Johann Kaspar Lavater|Lavater]] in het Zwitserse [[wp:Zürich (stad)|Zürich]], naar [[wp:Bologna|Bologna]] en Rome. Toen amper twee jaar later Napoleon de <span title="Rome">Eeuwige Stad</span> naderde om er de [[wp:Romeinse Republiek (1798-1799)|Romeinse Republiek]] te vestigen, vond de bisschop in feitelijke ballingschap uiteindelijk rust in de hoofdabdij van de <span title="Dit is de toenaam naar de witte pij van de 'Ordo Camaldulensium', naar de locatie (oorspronkelijk 'Campus Maldoli' geheten) van de door Sint-Romualdus van Ravenna [niet Sint-Rumoldus want dat was Rombout, de patroon van Mechelen] in het tweede decennium van de 11e eeuw gestichte eerste abdij van zijn vrij kleine orde. Ze bleef zonder kloosters in de Lage Landen: '&zwj;'witte paters'&zwj;' daar zijn cisterciënzers [inclusief 'trappisten'] (eveneens volgelingen van Benedictus), norbertijnen of dominicanen [o.m. te Mechelen ook predikheren geheten].">witte benedictijnen</span> te Camaldoli in [[wp:Toscane|Toscane]]; al vrij spoedig werd het de eeuwige, ten gevolge oedeem.<ref name="TV1" /> De [[wp:sedisvacatie|zetel bleef vacant]] tot het bisdom Antwerpen in 1801 werd opgeheven en door het Mechelse opgeslokt, wijl de aartsbisschop aldaar, [[wp:kardinaal|kardinaal]] von Frankenberg, werd opgevolgd door [[wp:Jean-Armand de Roquelaure|Jean-Armand de Bessuéjouls de Roquelaure]], wiens bisdom van [[wp:Senlis (Oise)|Senlis]] eveneens was afgeschaft. Het Antwerpse zou pas eind 1961 heropgericht worden.
===Postuum: ===Overeenkomstig Nelis' groots opgezet plan&#8202;&zwj;<ref name="VT172">Verschaffel p. 172. <small>Nagezien 2019-12-31.</small></ref> en aanbevelingen uit 1759 aangaande een ''Scriptorum rerum Belgicarum'', die in 1770 slechts tot een al te beperkte ''Monumentae historiae Belgicae'' hadden geleid, werd in 1827 een bijzondere commissie belast met de publicatie van nog niet uitgegeven [[wp:Kroniek|kronieken]] betreffende de voornamelijk op het zuidelijk deel van het Koninkrijk der Nederlanden gerichte nationale geschiedenis. Ze staat sinds haar bekrachtiging door de eerste koning der Belgen in 1834 bekend als de ''Commission royale d'Histoire'' of Koninklijke Commissie voor Geschiedenis.<ref>[http://commissionroyalehistoire.be/nl/commission/histoire_nl.html Chronologische bakens]. Koninklijke Commissie voor Geschiedenis. <small>Nagezien 2019-12-31.</small></ref>
==Varia==
*Jan Roegiers (1944-2013), oud-hoofdbibliothecaris van de <span title="Katholieke Universiteit Leuven">KU Leuven</span>, noemde C.F. Nelis ''"de enige interessante filosoof die Leuven in de achttiende eeuw heeft voortgebracht"''.
*De Mechelse [[wp:Pomologie|pomoloog]] ridder [[Jan Karel Nelis|Jan Karel [de] Nelis]], tevens politicus, was een jongere broer van C.F.
===Verzamelwerk===
Heruitgave van 16e- en 17e-eeuwse werken van Leuvense professoren en van middeleeuwse Leuvense charters:
*[[Martinus Dorpius|<span title="Van Dorp, Maarten&#xA;klik voor meer...">Dorpius, Martinus</span>]]; <span class="plainlinks">[http://expo.bib.kuleuven.be/exhibits/show/500-jaar-collegium-trilingue/professors/petrus-castellanus <span title="Van de Casteele, Petrus&#xA;klik voor meer...">Castellanus, Petrus</span>]</span><!--(1585-1632), NIET wp-la:Petrus Castellanus (1480-1552)-->; [[wp:Erycius Puteanus|<span title="De Put, Eric&#xA;klik voor meer...">Puteanus, Erycius</span>]]; [[wp:Viglius|<span title="van Aytta van Swichum, Wigle&#xA;klik voor meer...">ab Aytta Zuichemus, Viglius</span>]]; Nelis, Cornelius Franciscus (ed.). ''[http://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE4734449& Sylloge – Collectio opusculorum ad historiam litterariam Belgicam pertinentium]''. Leuven (1765-67)<ref name="SA1" /><ref>[http://www.flandrica.be/flandrica/items/show/467 KU Leuven Bibliotheken – Sylloge]. [http://www.flandrica.be/flandrica/over-flandrica-be/ Flandrica.be]. <small>Nagezien 2020-01-09.</small></ref><ref>[http://limo.libis.be/primo-explore/search?query=any,contains,9925765050101488&tab=all_content_tab&search_scope=ALL_CONTENT&sortby=title&vid=KULeuven&lang=nl_BE&offset=0 Oude druk: Collectio (etc.)]. Libis, Heverlee. <small>Nagezien 2020-01-10 (incl. in hogerstaande [[#Bibliografie|Bibliografie]] gelinkte scan 'Sylloge – Collectio...', online: Teneo - <span title="Katholieke Universiteit Leuven">KU Leuven</span>).</small></ref>
===Verhandelingen===
*''[http://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN129323659_0001?tify={%22pages%22:%5B168%5D,%22panX%22:0.392,%22panY%22:0.684,%22view%22:%22thumbnails%22,%22zoom%22:0.344} Mémoire sur (...). Mémoire premier, sur la vigogne, et par occasion sur l'amélioration des laines (...) Juin 1773]'' in ''[http://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN129323659_0001?tify={%22pages%22:%5B3&5D,%22view%22:%22info%22} Mémoires de l'<span title="de academie waartoe Nelis mee aan de basis lag">Académie impériale et royale des Sciences et des Belles-Lettres de Bruxelles</span> - tôme 1]'' p. 43 [44 blanke pagina], eig. p.45&#8202;&zwj;–59. J. L. De Boubers, Bruxelles (1777)<ref name="AR1" /><ref name="TARB1" /><ref>Zie de in [[#Bibliografie|Bibliografie]] gelinkte 'Mémoire sur...' en tevens 'Mémoires de l'Académie (etc.) tôme 1', online: Göttinger Digitalisierungszentrum, Göttingen (2001)</ref>
*''Lofreden van Maria Theresia, aertshertogin van Oostenryk, keyzerin en apostolike koningin van Hongarien en Bohemen &c. &c. &c.''. AE De Bel, Brussel (ca.&#8201;&zwj;1780) <small>Nagezien: "uytgesproken ten tyde van haeren lykdienst ... door den hr De Nelis, ... ; Uyt het Fransch vert. door den hr Du Beaurepaire" (eig. Dubeaurepaire, Patrice).</small><ref>[http://books.google.com/books/about/Lofreden_van_Maria_Theresia_aertshertogi.html?id=74a4HAAACAAJ&redir_esc=n&hl=nl Lofreden van Maria Theresia ...]. Worldcat.</ref>
===Meer...===
*''l'Aveugle de la montagne – Entretiens philosophiques''. "Amsterdam, Paris" (1789-1793); Bodoni, Parma (1795) — Die eerste uitgave in feite Antwerpen (1789-'90), vertaald als ''Der Blinde vom Berg'' uitgegeven te Zürich (1791); extra 'entretiens' (1792-'93). Kende meerdere heruitgaven.<ref name="VT172" /><ref>[http://www.zeno.org/Eisler-1912/A/Nélis,+Corneille+François+de Zeno]</ref><ref>{{Citeer web|url=http://books.openedition.org/pur/29091?lang=en|title=La scénographie des préfaces (nos. 14-15)|work=L'art de la préface au siècle des Lumières|language=fr|author=Herman, Jan; Ioana Galleron, Ioana (dir.)|publisher=Presses universitaires de Rennes; online: OpenEdition|accessdate=2020-01-14}}</ref>*''Prières à faire le matin et le soir pour implorer la miséricorde divine dans les calamités qui affligent le royaume de France''. Hanicq, Malines (1792) (gedrukt op aanraden van de persen van Hanicq)[[wp:Nuntius|pauselijke nuntius]] te Brussel&#8202;&zwj;<ref>[{{Citeer web|url=http://www.ethesis.net/britse_eilanden/britse_eilanden_deel_1.htm Ethesis|titel=I. Mechelen, een geschiedenis|werk=De Britse eilanden in Zuidnederlandse kranten (etc.) 1790 - 1796 – Deel 1: [...]</ref>*''LDe 'Aveugle Courier de la montagnel'Escaut'. (1789-1793)en het einde van het Ancien Régime|auteur=De Ryck, Dave|uitgever=Scriptie <ref namespan title="VT172Katholieke Universiteit Leuven" >KU Leuven</span>*''l'Aveugle de la montagne – Entretiens philosophiques'(2002-'. (179503)<ref>[http; online://www.zeno.org/EislerEthesis|accessdate=2020-01-1912/A/Nélis,+Corneille+François+de Zeno]14}}</ref>
==Literatuur==
Controleur, controlegebruikers, emailconfirmed, phantom, rollback, beheerders
12.929
bewerkingen