Hoofdmenu openen

Mechelen Mapt β

Wijzigingen

Cornelius Franciscus Nelis

265 bytes toegevoegd, 6 januari
Diverse details. Politiek paragraafje dient nog in de eraan voorafgaande paragraaf verwerkt.
{{Translation|18th century ecclesiastic and statesman from Mechelen}}
'''Cornelius Franciscus''' (of '''Corneel Frans''', '''Corneille-François''' of veelal de initialen '''C.F.''') '''Nelis''' (of '''de Nelis''' of '''de Nélis'''), geboren te [[Mechelen]] op 5 juni 1736 en overleden te [[wp:Camaldoli (Poppi)|Camaldoli]] nabij [[wp:Florence (stad)|Florence]] op 21 augustus 1798, was een [[wp:Filosoof|filosoof]], de laatste [[wp:BisschopBisdom Antwerpen|bisschop]] van [[wp:Antwerpen (stad)|Antwerpen]] in de periode van het [[wp:Ancien Régime|Ancien Régime]] en een [[wp:Staatsman|staatsman]] in de [[wp:Zuidelijke Nederlanden|Zuidelijke Nederlanden]].
==Biografie==
}}</ref>
Tijdens zijn hogere studie aan de [[wp:Faculteit (onderwijs)|faculteit]] [[wp:Theologie|Theologietheologie]], die tot zijn [[wp:Licentiaat|licentiaat]]sgraad zou leiden in 1760 — het jaar ook van zijn [[wp:Priester#Katholieke Kerk|priester]]wijding door [[wp:Johann Heinrich von Frankenberg|von Frankenberg]], [[wp:Aartsbisdom Mechelen|aartsbisschop van Mechelen]],<ref name="CH1"><small style="color:#666;"><small>(</small><span style="font-weight:600;">en</span><small>)</small></small> [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bnelis.html Bishop Corneille-François de Nélis]. Catholic hierarchy. <small>Nagezien 2020-01-06.</small></ref>, genoot Nelis al gauw de aandacht van de pas aangestelde koninklijk commissaris voor de hervorming van de universiteit [[wp:Patrice François de Neny|Patrice François de Neny]]. In 1757 benoemde <span title="het toenmalige stadsbestuur">het magistraat</span> van Nelis' thuisstad de student tot president van het [[wp-en:List of colleges of Leuven University|Mechels college&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>en<small>)</small></sup>]] in de oude (katholieke) [[wp:Universiteit Leuven (1425-1797)|Universiteit Leuven]] en bij deze laatste werd hij aangesteld tot [[wp:Bibliothecaris|bibliothecaris]] op 1 februari 1758, een maand nadat de Neny hoofd-president van de [[wp:Geheime Raad|Geheime Raad]] was geworden. De Neny bezorgde hem ook een fatsoenlijk inkomen door hem te laten benoemen tot [[wp:kanunnik|kanunnik]] aan de Sint-Pieterskerk te Leuven.<ref>[http://home.scarlet.be/~camaja/Archief/De%20Leuvense%20universiteitsbibliotheek.pdf De Leuvense universiteitsbibliotheek]</ref> Zijn steun liet Nelis toe het niveau van de bibliotheek op te tillen en de universitaire drukkerij op te richten.<ref>{{Citeer web
|url=https://www.arts.kuleuven.be/geschiedenis/onderzoek/historische-situering
|titel=Historische Situering
}}</ref><ref group="N">De huidige 'Universitaire Pers Leuven' onder de vlag van de KU Leuven werd evenwel pas in 1971 opgericht.</ref>
De toen opbloeiende natuurwetenschappen verdienden vanuit zijn theologisch gegronde filosofische overtuiging meer academische geestdrift. Geconfronteerd met achterhaalde praktijken in de Leuvense universiteit, met haar monopolie <span title="Er mocht van rechtswege geen andere universiteit komen">alleenrecht in de Oostenrijkse Nederlanden</span>, werd Nelis betrokken bij plannen tot oprichten van een [[wp:Academie|academie]] in Brussel om alzo de jeugd modern opgevatte hoge studies te bieden, wat door de burgerlijke overheid zeer geapprecieerd werd maar door Leuven zo weinig, dat hij op 22 juli 1765 een heenkomen vond in een kanonnikaat aan de kathedraal van [[wp:Doornik|Doornik]] — met als extra voordeel een verdrievoudigd inkomen. Hij verhuisde pas in 1767 en zijn bibliothecarispositie gaf hij het volgende jaar op; vanaf toen noemde hij zich '&zwj;(''<span title="Naast de hoofdbetekenis 'abt' werden van in de 18e eeuw ook aan de tonsuur (kaal kroontje) herkenbare seculiere clerici (geestelijken die onder de andere mensen leven) in het Frans abbé genoemd; sinds het laatste kwart van de 20e is dat minder gebruikelijk.">abbé</span>'') ''de'' Nelis'. In 1769 werd hij lid van de nieuwe ''Société littéraire'', die in 1772 ''Académie'' werd.<ref>{{Citeer web
|url=http://www.dbnl.org/tekst/geyl001gesc01_01/geyl001gesc01_01_0048.php
|titel=Geschiedenis van de Nederlandse stam (herziene uitgave in 3 delen)
|uitgever=Wereldbibliotheek N.V., Amsterdam/Antwerpen (1948-1959); online: Dbnl (2008)
|accessdate=2019-12-30
}}</ref><ref name="RPH1DS1">{{Citeer web
|url=http://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2002_num_80_2_4626
|title=Le premier manuel d'histoire de Belgique et l'enseignement de l'histoire nationale dans les collèges à la fin de l'Ancien Régime
|work=Revue belge de Philologie et d'Histoire tôme 80, fasc. 2
|language=fr
|page=493[8], 494
|author=Dubois, Sébastien
|publisher=Société pour le Progrès des Études Philologiques et Historiques (2002); online: Persée
|accessdate=2020-01-06
}}</ref> Na de opheffing van de jezuïetenorde speelde hij naast de Neny en nog enige andere overtuigde aanhangers van de [[wp:Verlichting (stroming)|Verlichting]] ook voor de reorganisatie van het [[wp:Humaniora (onderwijs)|humanioraonderwijs ]] een belangrijke rol in de daartoe door keizerin [[wp:Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)|Maria-Theresia]] eind de jaren 1770 opgerichte Koninklijke Commissie voor de Studiën. De Nelis had zijn visie al in 1774 neergeschreven in zijn ''Réflexions Mémoire sur les écoles et les étudesd'humanités, comprenant des réflexions tirées de l'histoire''.<ref name="DS1" /><ref name="HGOC1">{{Citeer web
|url=http://www.dbnl.org/tekst/hall014gesc01_01/hall014gesc01_01_0022.php
|titel=Wetenschappelijke instellingen en netwerken
|pagina=328
|uitgever=Gemeentekrediet&#8202;/&#8202;Dexia, Brussel (1998); online: Dbnl
|accessdate=2020-01-04: verkort de benaming tot 'Réflexions sur les écoles et les études'
}}</ref>
Na een achttiental jaren te Doornik werd hij opgeroepen tot [[wp:Bisdom|bisschop ]] van Antwerpen (1785&#8202;–1794&#8202;–, ''in absentia'' tot overlijden in 1798)<ref name="CH1" /><ref name="RPH1DS1" />. Gedurende wat men wat later het ''Ancien Régime'' zou noemen, was er nog geen strikte [[wp:Scheiding van kerk en staat|scheiding tussen Kerk kerk en Staat staat]] en monseigneur de Nelis bleek zich krachtig te verzetten tegen de nochtans vooruitstrevende maar tevens de staatsmacht versterkende hervormingspolitiek van keizer [[wp:Keizer Jozef II|Jozef II]]. De [[wp:Brabantse Omwenteling|Brabantse Omwenteling]] van 1789 bracht de republiek der [[wp:Verenigde Nederlandse Staten|Verenigde Nederlandse Staten]] teweeg onder [[wp:Hendrik van der Noot|Hendrik van der Noot]]. De akte die er de grondwet van ging worden, was door Nelis geredigeerd. Het avontuur liep al in 1790 finaal spaak. Na [...]. Hij werd mikpunt van revolutionaire Franse krachten, waaronder de [[wp-fr:Théophilanthropie|theofilantroop&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>fr<small>)</small></sup>]] [[wp-fr:Pierre-Jean-Baptiste Chaussard|Pierre Jean Baptiste Chaussard&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>fr<small>)</small></sup>]], wat hem volgde dwong te emigreren, in 1794 slechts tot [[wp:Leiden|Leiden]] maar later met een Duitse pauze naar [[wp:sedisvacatieBologna|Bologna]]. Al spoedig vond de uitgeweken bisschop zijn dood, in de hoofdabdij van de <span title="Dit is de toenaam naar de witte pij van de 'Ordo Camaldulensium', naar de locatie (oorspronkelijk 'Campus Maldoli' geheten) van de door Sint-Romualdus van Ravenna [niet Sint-Rumoldus want dat was Rombout, de patroon van Mechelen] in het tweede decennium van de 11e eeuw gestichte eerste abdij van zijn vrij kleine orde. Ze bleef zonder kloosters in de Lage Landen: '&zwj;'witte paters'&zwj;' daar zijn cisterciënzers [inclusief 'trappisten'] (eveneens volgelingen van Benedictus), norbertijnen of dominicanen [o.m. te Mechelen ook predikheren geheten].">witte benedictijnen</span> te Camaldoli in [[wp:Toscane|sedisvacatieToscane]] tot dit . De [[wp:Bisdomsedisvacatie|bisdomzetel bleef vacant]] tot het bisdom Antwerpen in 1801 werd opgeheven en door het Mechelse opgeslokt, wijl de aartsbisschop aldaar, [[wp:kardinaal|kardinaal ]] von Frankenberg, werd opgevolgd door [[wp:Jean-Armand de Roquelaure|Jean-Armand de Bessuéjouls de Roquelaure]], wiens bisdom van [[wp:Senlis (Oise)|Senlis]] eveneens was afgeschaft. Het Antwerpse zou pas eind 1961 heropgericht worden.
C.F. de Nélis werd voorgedragen bij de [[wp:Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal van de Nederlanden]], waar hij vorm gaf aan de vorming van een unie met de verschillende provinciën. Hierdoor werd hij uitgeroepen tot eerste [[wp:President|president]] en zetelde naast onder meer [[wp:Hendrik van der Noot|Hendrik van der Noot]] (de [[wp:Brabantse Omwenteling|Brabantse Omwenteling]]). In 1791 was de Nélis afgevaardigde van [[wp:Bataafs-Brabant|Brabant]]. Hij werd mikpunt van revolutionaire Franse krachten, waaronder de [[wp-fr:Théophilanthropie|theofilantroop&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>fr<small>)</small></sup>]] [[wp-fr:Pierre-Jean-Baptiste Chaussard|Pierre Jean Baptiste Chaussard&#8202;&zwj;<sup><small>(</small>fr<small>)</small></sup>]], wat hem dwong te emigreren, in 1794 slechts tot [[wp:Leiden|Leiden]] maar later met een Duitse pauze naar [[wp:Bologna|Bologna]]. Al spoedig vond de uitgeweken bisschop zijn dood, in de hoofdabdij van de <span title="Dit is de toenaam naar de witte pij van de 'Ordo Camaldulensium', naar de locatie (oorspronkelijk 'Campus Maldoli' geheten) van de door Sint-Romualdus van Ravenna [niet Sint-Rumoldus want dat was Rombout, de patroon van Mechelen] in het tweede decennium van de 11e eeuw gestichte eerste abdij van zijn vrij kleine orde. Ze bleef zonder kloosters in de Lage Landen: '&zwj;'witte paters'&zwj;' daar zijn cisterciënzers [inclusief 'trappisten'] (eveneens volgelingen van Benedictus), norbertijnen of dominicanen [o.m. te Mechelen ook predikheren geheten].">witte benedictijnen</span> te Camaldoli in [[wp:Toscane|Toscane]].
Postuum: Overeenkomstig Nelis' groots opgezet plan&#8202;&zwj;<ref name="VT172">Verschaffel p. 172. <small>Nagezien 2019-12-31.</small></ref> en aanbevelingen uit 1759 aangaande een ''Scriptorum rerum Belgicarum'', die in 1770 slechts tot een al te beperkte ''Monumentae historiae Belgicae'' hadden geleid, werd in 1827 een bijzondere commissie belast met de publicatie van nog niet uitgegeven [[wp:Kroniek|kronieken]] betreffende de voornamelijk op het zuidelijk deel van het Koninkrijk der Nederlanden gerichte nationale geschiedenis. Ze staat sinds haar bekrachtiging door de eerste koning der Belgen in 1834 bekend als de ''Commission royale d'Histoire'' of Koninklijke Commissie voor Geschiedenis.<ref>[http://commissionroyalehistoire.be/nl/commission/histoire_nl.html Chronologische bakens]. Koninklijke Commissie voor Geschiedenis. <small>Nagezien 2019-12-31.</small></ref>
}}</ref>
===Verhandelingen===
*''Réflexions Mémoire sur les écoles et les étudesd'humanités, comprenant des réflexions tirées de l'&#8202;&zwj;histoire'' (1774)<ref name="DS1" /><ref name="HGOC1" />
*[http://books.google.be/books?id=57oWAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Belgicarum rerum prodromus – sive de historia Belgica ejusque scriptoribus praecipuis commentatio'' — inclusief 'vrije vertaling':<br />''Dissertation qui sert de prospectus et de préface générale a la collection nouvelle des historiens des Pays-Bas'']. J. Grangé, Antwerpen (1790)<ref>[http://books.google.be/books/about/Combien_l_histoire_des_provinces_belgiqu.html?id=57oWAAAAQAAJ Belgicarum (etc.)]. Google Books (2008). <small>Nagezien 2020-01-06 (incl. in hogerstaande Bibliografie gelinkte scan)<!--"Jo. Grangé, 1790 - 230 pagina's" doch uit de scan blijken 'J. Grangé' en de bladzijden voor de 2 talen samen genummerd tot 115-->.</small></ref>
*[http://books.google.com/books/about/Belgicarvm_rervm_liber_prodromvs.html?id=7GlKAAAAYAAJ ''Belgicarum rerum prodromus''] (1795) (in samenwerking met de drukker Giambattista Bodoni)
Controleur, controlegebruikers, emailconfirmed, phantom, rollback, beheerders
12.929
bewerkingen