Hoofdmenu openen

Mechelen Mapt β

Sint-Romboutskathedraal

English.gif Cathedral of Saint-Rumbold in Mechelen.

Bezig met het laden van de kaart...

De Kathedraal door Samuel Prout, 1783-1852
Sint-Romboutstoren
Interieur
Gezien vanop de Grote Markt
Miniatuur
Doorsnede

De Sint-Romboutskathedraal in Mechelen, genoemd naar de wellicht Ierse missionaris Sint-Rombout en opgetrokken van de dertiende eeuw tot 1520, wordt beschouwd als een prototype van de Brabantse hooggotiek.[1]

De 97 meter hoge toren, eigendom van haar bouwheer Mechelen, beheerst het stadszicht. Hij was voorzien 's werelds hoogste te worden: 600 Mechelse voet of 167 meter, maar slechts enkele meters van de spits raakten voltooid.

Inhoud

TerminologieBewerken

De aanwezigheid van een kathedraal, dit is een bisschopszetel, is in de Engelse taal de reden om een locatie ‍'city'‍ te noemen; zo wijzen ‍'City of Westminster'‍ en ‍'City of London'‍ (in de streek ook kortweg ‍'the City'‍ genoemd) op de Westminster Cathedral respectievelijk St. Paul's Cathedral in die ‍'boroughs'‍ (stadsdistricten) van (Groot-)Londen. Heden onder één aartsbisschop, is de eerste een ‍'co-cathedral'‍.
In Groot-Brittannië hebben onder meer Liverpool, Birmingham, Londen, York en Canterbury anglicaanse metropolitane kerken (hoewel slechts in de laatste twee de metropoliet een primaat is) en Westminster, Cardiff en Edinburgh roomse.

De Sint-Romboutskathedraal is een metropolitane kerk vermits ze de zetel is van de metropoliet van de (enige) Belgische rooms-katholieke kerkprovincie, anders gezegd: De Primaat van België, steeds een aartsbisschop en momenteel Kardinaal Jozef De Kesel, resideert in Mechelen. In onze streken is dit een stad omdat een burgerlijke overheid stadsrechten verleende. Kardinaal Suenens liet sinds 1961 – 62 weliswaar het aartsbisdom Mechelen-Brussel heten maar naast Sint-Rombouts werd de Sint-Michiels-en-Goedelekerk een kathedraal slechts voor het kleinere bisdom (als van het dan heropgerichte bisdom Antwerpen of bijvoorbeeld dat van Brugge). De hoofdstad is niet de zetel van de primaat.

Interieur Sint-RomboutskathedraalBewerken

Het oorspronkelijke kerkmeubilair ging verloren tijdens de godsdiensttroebelen van de zestiende eeuw en werd vervangen in barokstijl. De kerk bevat een schat aan kunstwerken waaronder:

Interieur Sint-RomboutstorenBewerken

De niveausBewerken

De toren heeft zes niveaus:

  • De Kraankamer
    • Dit is de ruimte waar een ambachtelijke kraan staat opgesteld die de klokken (tot acht ton) vanaf de begane grond kon optakelen. Ze werd aangedreven door negen mannen die in een reuzenrad liepen.
  • De Smidsekamer
    • Dit is de ruimte waar de smid allerhande kleinere reparaties uitvoerde. Dit is ook de ruimte waar de noodklokken werden bediend door de torenwachter en zijn collega-werkmannen.
  • De Klokkenkamer
    • Dit is de ruimte waar de eerste, en ook de oudste, [beiaard]] staat opgesteld. Het instrument omvat 49 klokken. De oudste klok dateert uit 1480. De meeste klokken zijn in de Zeventiende Eeuw gegoten door Pieter en François Hemony. Vandaag zijn de beiaardklokken niet meer in gebruik en de ruimte doet dienst als museum. Deze beiaard is nauw verbonden aan Jef Denyn, stichter en voormalig directeur van de Beiaardschool van Mechelen.
  • De Uurwerkkamer
    • Dit is de ruimte waar een volautomatisch uurwerksysteem staat opgesteld. Het uurwerk wordt aangedreven door een gewicht van 50 kg de 2 slagwerken door 100 kg en 120 kg. Dit systeem bediende één wijzer op de vier torenuurwerken. Na een Duitse beschieting tijdens de Eerste Wereldoorlog werkte de torenuurwerken niet meer en in 1963 zijn de wijzerplaten verwijderd. De torenuurwerken hadden een diameter van 14 meter (het uurwerk van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen heeft een diameter van 7 meter). De speeltrommel wordt aangedreven door een gewicht van 1.5 ton en speelde om de 7,5 minuten.
  • De Beiaardkamer
  • De Askelder
    • ...

De beide beiaardsBewerken

Mechelen is nog steeds het belangrijkste centrum voor het klokkenspel ter wereld. In de Sint-Romboutstoren alleen al hangen 98 klokken, goed voor in totaal tachtig ton brons, van twee beiaarden: een 15e-eeuwse en een 20e-eeuwse. Tegenwoordig is het die jongste die met stemmige deuntjes het verstrijken van de tijd aangeeft en het meest bespeeld wordt door de stadsbeiaardier.

In 1914 schreef Henry van Dyke een oorlogsgedicht en hymne aan de Sint-Romboutskathedraal en zijn beiaard, genaamd " The bells of Malines ", te vinden in de dichtbundel The Red Flower.

TorenuurwerkBewerken

Bij een volksraadpleging in Mechelen op 5 oktober 2014, spraken Mechelaars zich op het Stadhuis uit tegen vervaardiging en plaatsing aan de Sint-Romboutskathedraal van getrouwe replica's van de in 1706 aangebrachte vier wijzerplaten, elk met één enkele wijzer, van het oude torenuurwerk. Enkele van de door Jacob Wilmore ontworpen skeletwijzerplaten, met 11,4 m doormeter nog steeds nergens ter wereld bij dit type geëvenaard, waren in 1914 door Duitse legers dermate beschadigd dat het mechanisme voor ook de overige moest afgekoppeld worden. Na een halve eeuw verwaarlozing werden de restanten verwijderd en opgeborgen in 1966, wijl het gangwerk voor de speeltrommel uit 1733 van de 'rammel' stopgezet werd.[2] Inclusief dit mechanisme met het auditief tijdsignaal, is het alvast rond 1594 geregeld door ‍'horologemaker'‍ Jan Ingels onderhouden eigenlijke uurwerk uit 1560, sinds 21 maart 2009 in ere hersteld maar de 'rammel' was gedurende enkele maanden net voor het referendum stilgelegd wegens een defect.[3][N 1] Van de 5.974 uitgebrachte stemmen, waren er 2.667 (45%) voor terugkomst, 3.230 (54%) tegen en 77 onthoudingen.

Als magere troost werd in 2015 voorzien een kalenderpenning uit te brengen met de afbeelding van de Sint-Romboutstoren met de wijzerplaten.

Sint-RomboutskoorBewerken

Het Mechelse Sint-Romboutskoor werd omstreeks 1561 in Mechelen gesticht en in 1916 nieuw leven ingeblazen door Jules van Nuffel. Op het repertoire van dit – internationaal gewaardeerde – koor stonden vooral Gregoriaanse gezangen, religieuze polyfonie uit de 15de en 16de eeuw en gewijde muziek van hedendaagse Vlaamse componisten, zoals Edgar Tinel, Josef Ryelandt, Robert Herberigs en Flor Peeters.

In april 1934 trok het Mechelse Sint-Romboutskoor naar Italië om er in Rome, Napels en Firenze een reeks concerten te geven, waaronder een concert voor Paus Pius XI. De kritieken in de Italiaanse kranten waren, op z’n zachtst gezegd, lovend.

Tussen 1507 en 1509 was Jean Richafort (uk), een componist in de Franco-Vlaamse School, koormeester in de Sint-Romboutskathedraal.

BevoegdhedenBewerken

De provincie Antwerpen kreeg de Sint-Romboutskathedraal in 1809 onder haar hoede en beheert de kerktoren en het schip van de kerk. De stad Mechelen heeft het belfort onder haar hoede.[4]

VliegtuigspottersBewerken

Het Belgische leger beschikte, in de aanloop naar Wereldoorlog II, over een uitkijkpost op de Sint-Romboutstoren waar soldaten - overdag als 's nachts - speurden naar vijandige vliegtuigen en deze gegevens doorgaven aan een centraal commandopost.

Foto's van o.a. Louis van Zeir (Oprichter van de Koninklijke Mechelse Fotokring in 1924) als vliegtuigspotter op de Sint-Romboutstoren zijn te bezichtigen op de Regionale Beeldbank.

BoekenBewerken

  • In het boek "De toren van Sint-Rombautskerk te Mechelen" van F. Steurs (Drukkerij H.Dierickx-Beke Zonen - 1876) staat vermeld dat de (nieuwe) toren van de Sint-Romboutskathedraal werd gebouwd met de offergelden van de jubileën, verleend door paus Nicolaas V in 1451 (en paus Callixtus III in 1456) en niet op stadskosten. Tevens bevat het boek een verslag over de oude en de nieuwe Sint-Romboutstoren, de zes grote luidklokken, het nieuw belfort, de klokkenluiders en een woord over het luiden der klokken tijdens een onweer.[5][6]
  • In 1990 verscheen van de Mechelse historicus Aloïs Jans een boek met de titel "Sint-Romboutskathedraal, gestalte van een Gotische droom" (VKW). Daarin gaf de historicus aan dat men er met de bouw van de Mechelse kathedraal in geslaagd was het droombeeld van het ideale Gotische kerkgebouw - verheven en toch dicht bij de Mens - te verwezenlijken. Die droom kwam tot stand in verschillende bouwcampagnes.

VariaBewerken

  • Eén van de waterspuwers aan de kathedraal stelt King Kong voor. De populaire film uit 1933 inspireerde een beeldhouwer die de oorlogsschade van 1914 hielp elimineren.[7]
  • Sinds Pasen 2006 kunnen toeristen ook individueel (voordien slechts in groep) de toren bestijgen. Erbinnen zijn bovendien minimusea ingericht over het klokkengieten, de architectenfamilie Keldermans en nog meer.
  • In maart 2009 werd de Skywalk boven op de toren geïnstalleerd.
  • In april 2009 schonk de Lions Club Mechelen de stad Mechelen een bronzen versie van de toren op schaal 1:100. Medio de jaren 1980 was een houten maquette van de kathedraal vervaardigd naar aanleiding van een expositie voor blinden en slechtzienden; afgestaan door de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel staat ze sinds begin 2016 in de kathedraal opgesteld.[8][9]
  • In oktober 2014 waren in de Keldermansvleugel van het stadhuis 500 afbeeldingen van de Sint-Romboutstoren te bewonderen: In een grote ontwerpwedstrijd voor jong en oud bepaalden zowel originaliteit als fantasierijke uitvoering een nieuwe huisstijl voor "Mechelen Kinderstad". Aldus werd vanaf 4 januari 2015 de speelse 'Rommy' het logo.[10][11]
  • Op 22 en 23 november 2014 werd de kathedraal ondergedompeld in een intense beleving rond het thema "Mechelen in WO I". Rotary Club Mechelen Opsinjoor, Geert Clerbout (schrijver van "Oorlog aan de Dijle"), Fernand Verreth, het vocaal ensemble CantusAmici en het orkest Chapelle de Lorraine (o.l.v. Urbain Van Asch) brachten het audio-visueel spektakel 'Requiem - Oorlog aan de Dijle' met nooit vertoonde beelden en teksten.
  • Het buitenaanzicht van de kathedraal werd sinds 1963 deels gehinderd door stellingen, tot in januari 2020. De dan net 80-jarige Mechelse architect Jos Roosemont had toen bijna 50 jaar lang de restauratie ter harte genomen.[12]

GalerijBewerken

FilmlinksBewerken

Sint-Romboutskathedraal
Brabantse gotiek in Mechelen
Sint-Romboutstoren - Zicht van buitenaf


Torenspits - Uitleg: Jos Roosemont
500e verjaring Sint-Romboutstoren 1952


Nick Van Haute (toen de torenwachter)
Uurwerkkamer in St.-Romboutstoren
Manueel opwinden uurwerk


Climbing up to St. Rumbold's carillion
Sint-Romboutskathedraal – Omvlogen


Beiaardconcert in Mechelen
Jo Haazen speelt...


Externe linksBewerken

BronnenBewerken

  1. Metropolitaanse kerk Sint-Rombouts. Inventaris bouwkundig erfgoed. Onroerend Erfgoed, Vlaamse Overheid. Nagezien 2016-10-12.
  2. De koperen trommel voor de 'rammel' in de Sint-Romboutstoren, geplaatst in 1733. Regionale Beeldbank Bonheiden Mechelen Sint-Katelijne-Waver Zemst. Nagezien 2014-10-16.
  3. Lezing over rammel en uurwerk van Sint-Rombouts. Kerknet Aartsbisdom. Halewijn NV (2009-10-01). Nagezien 2014-10-16.
  4. Restauratie Sint-Romboutskathedraal na halve eeuw eindelijk afgewerkt. De Standaard, regio Mechelen (2020-01-25) Nagezien 2020-01-25.
  5. Kapaza - De toren van Sint-Rombautskerk te Mechelen Steurs
  6. Hideki Atani - Mechelen’s Jubilee Indulgence and ‘Pardon’ in Burgundian Political Culture (Medsociety)
  7. Mechelen heeft zijn eigen King Kong op Sint-Rombouts. Gazet van Antwerpen, regio Mechelen (2020-01-25) Nagezien 2020-01-25.
  8. Deze toren mag je aanraken zoveel je wil (krantencitaten 2009-04-25). Website visuele handicap van Kim Bols. Nagezien 2020-01-26.
  9. Blinden en slechtzienden kunnen kathedraal voelen. Gazet van Antwerpen, regio Mechelen (2016-01-15) Nagezien 2016-10-12.
  10. Smets, Jan. 500 Sint-Romboutstorens! Mechelen Blogt (2014-10-29). Nagezien 2020-01-26.
  11. Rommy is het nieuwe broertje van Sint-Rombouts. Gazet van Antwerpen, regio Mechelen (2015-01-04). Nagezien 2020-01-26.
  12. Architect voltooit restauratie kathedraal. Nieuwsblad, regio Mechelen (2020-01-11) Nagezien 2020-01-11.

VoetnotenBewerken

  1. Het tijdsignaal luidde destijds dag en nacht; zo ook even opnieuw in 2009. Na protest werd het sinds mei van dat jaar stil vanaf 21.00 tot 9.00 uur.